Verwachtingen over kunstmatige intelligentie blokkeren instroom van jongeren op arbeidsmarkt

Niet de technologie zelf, maar de verwachtingen die werkgevers koesteren over kunstmatige intelligentie zorgen ervoor dat startersbanen verdwijnen of niet meer worden opengesteld. Vooral in kennisintensieve sectoren zoals juridische dienstverlening, administratie en marketing nemen de kansen af op een eerste baan, terwijl de vraag naar ervaren krachten juist groeit. Het risico is volgens arbeidsmarktspecialist Intelligence Group niet primair baanverlies, maar het verdwijnen van de leerfunctie van het werk zelf.

Geen bewijs voor hogere werkloosheid door AI

Er is geen overtuigend bewijs dat kunstmatige intelligentie leidt tot hogere werkloosheid onder jongeren. De impact van AI manifesteert zich subtieler, namelijk in een verschuiving aan de instroomkant van de arbeidsmarkt. Dat blijkt uit onderzoek van Intelligence Group op basis van expertinterviews, Nederlandse arbeidsmarktdata en internationaal onderzoek.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek registreerde weliswaar een jeugdwerkloosheid van 9,1 procent in november, het hoogste percentage in meer dan vier jaar. Volgens Intelligence Group is deze stijging echter geen direct gevolg van de opkomst van kunstmatige intelligentie. De cijfers passen binnen een bredere economische afkoeling en een normalisatie na de uitzonderlijk krappe arbeidsmarkt die tot 2023 bestond.

Instroomkansen nemen af in kennissectoren

De werkelijke impact van technologische ontwikkelingen laat zich niet eenvoudig aflezen uit werkloosheidsstatistieken. De verschuiving speelt zich af op een dieper niveau, in de structuur van functies en de samenstelling van teams. Jongeren die hun carrière willen starten in sectoren zoals juridische dienstverlening, administratieve functies en marketing merken dat vacatures voor beginners schaars worden. Tegelijkertijd blijven dezelfde organisaties wel op zoek naar medewerkers met jarenlange werkervaring.

Deze paradox heeft alles te maken met de manier waarop bedrijven anticiperen op technologische verandering. Waar vroeger een piramide bestond met veel junior posities aan de basis, ontstaat nu een zandloperfiguur met vooral vraag naar zeer ervaren specialisten en hooguit enkele startfuncties.

Routinetaken verdwijnen als leerschool

De kern van het probleem ligt in de aard van het werk dat traditioneel door starters werd uitgevoerd. Generatieve kunstmatige intelligentie blijkt bijzonder geschikt voor taken die jarenlang als instapniveau golden. Het gaat dan om werkzaamheden zoals het samenvatten van documenten, het opstellen van eerste concepten, het analyseren van gegevens en het bijhouden van administratieve processen.

Deze ogenschijnlijk eenvoudige taken vervulden echter een cruciale functie in de professionele ontwikkeling van jonge medewerkers. Door ze uit te voeren leerden starters de fijne kneepjes van het vak kennen, bouwden ze domeinkennis op en ontwikkelden ze de vaardigheden die nodig zijn voor complexere opdrachten. Het verdwijnen van deze leerfunctie vormt volgens Intelligence Group een groter risico dan het directe verlies van banen.

Perceptie stuurt personeelsbeleid

Een opvallende conclusie uit het onderzoek betreft de rol van verwachtingen. Organisaties baseren hun beslissingen over personeelsbeleid niet uitsluitend op wat kunstmatige intelligentie vandaag daadwerkelijk kan presteren. Ze handelen ook op basis van hun inschatting van toekomstige mogelijkheden. Deze perceptie heeft nu al concrete gevolgen voor jonge werkzoekenden.

Werkgevers schrappen junior functies uit hun organisatiestructuur, schroeven het aantal stageplaatsen terug en kondigen wervingsstops aan voor instapposities. Dit gebeurt zelfs in situaties waarin de technologie technisch gezien nog lang niet in staat is om het menselijke werk volledig over te nemen. De angst voor disruptie blijkt een even sterke drijfveer als de technologie zelf.

Nieuwe vaardigheden worden belangrijker

Ondanks de zorgwekkende ontwikkelingen ziet Intelligence Group ook kansen voor jonge professionals. Naarmate kunstmatige intelligentie meer routinematige werkzaamheden overneemt, verschuift de waarde van menselijk werk naar capaciteiten die moeilijk te automatiseren zijn. Kritisch denkvermogen, samenwerkingsvaardigheden, aanpassingsvermogen en empathie worden steeds belangrijker in de moderne werkomgeving.

Deze verschuiving heeft ook gevolgen voor de manier waarop werkgevers naar sollicitanten kijken. Formele kwalificaties zoals diploma's en certificaten verliezen aan gewicht, terwijl praktijkervaring en aantoonbare vaardigheden centraler komen te staan. Voor jongeren betekent dit dat ze creatief moeten zijn in het opbouwen van hun cv, bijvoorbeeld door stages, vrijwilligerswerk of eigen projecten waarin ze relevante competenties kunnen demonstreren.

Uitdagingen voor onderwijs en arbeidsmarkt

De bevindingen van Intelligence Group roepen vragen op over de verantwoordelijkheid van verschillende partijen. Onderwijsinstellingen staan voor de uitdaging om studenten niet alleen theoretische kennis bij te brengen, maar ze ook voor te bereiden op een arbeidsmarkt waarin traditionele instapfuncties verdwijnen. Werkgevers moeten nadenken over alternatieve manieren om talent te ontwikkelen wanneer de klassieke leerschool van routinetaken wegvalt.

Beleidsmakers kunnen een rol spelen door stimuleringsregelingen te creëren voor bedrijven die investeren in de ontwikkeling van jonge medewerkers. Ook vraagt de situatie om transparantie over de werkelijke mogelijkheden en beperkingen van kunstmatige intelligentie, zodat beslissingen over personeelsbeleid gebaseerd zijn op realistische inschattingen in plaats van op ongefundeerde verwachtingen.

De arbeidsmarkt voor jongeren in Noord-Nederland kent dezelfde dynamiek als in de rest van het land. Juist in een regio waar het aantrekken en behouden van jong talent cruciaal is voor economische vitaliteit, verdient deze ontwikkeling extra aandacht. De komende jaren zullen uitwijzen of organisaties erin slagen om nieuwe wegen te vinden voor het opleiden en inwerken van de volgende generatie professionals.

BRON: Intelligence Group, Een AI-impactanalyse op beroepen en sectoren

BRON: CBS, Werkloosheid stijgt vooral onder jongeren